Ερώτηση:

Κύριε Αρβανίτη, καλησπέρα. Έχω ένα γάτο 4 μηνών περίπου, ο οποίος βρέθηκε στο δρόμο όταν ήταν λίγων εβδομάδων (η μητέρα του πρέπει να ήταν αδέσποτη γάτα). Από τότε που τον υιοθέτησα κυκλοφορεί μόνο μέσα στο σπίτι, έχει εμβολιαστεί (συγκεκριμένα έχει κάνει ένα tricat / τριπλό εμβόλιο όταν ήταν δυόμιση μηνών και πριν λίγες μέρες ένα επαναληπτικό tricat και τo εμβόλιο κατά της λευχαιμίας), τρώει μόνο ειδική τροφή για γατάκια και γενικότερα φαίνεται υγιέστατος. Οι απορίες μου είναι οι εξής:

α) Επειδή του αρέσει να ανεβαίνει σε διάφορα μέρη, όπως στο κρεβάτι και στον πάγκο της κουζίνας, πόσο επικίνδυνο είναι αυτό; Υπάρχει περίπτωση να κολλήσω κάποια επικίνδυνη ασθένεια αν κοιμάται δίπλα μου ή αν φάω π.χ. από πιάτο που έχει ακουμπήσει πάνω του; Θα υπάρξει κάποιος κίνδυνος αν μείνω έγκυος;

β) Ειδικά για το τοξόπλασμα, μπορώ να του κάνω κάποια εξέταση για να διαπιστώσω αν είναι φορέας; Μπορεί να εμβολιαστεί για αυτό και πότε;

γ) Γενικότερα, ενδείκνυται να κάνει κάποια άλλη εξέταση ή κάποιο άλλο εμβόλιο και, αν ναι, σε ποια ηλικία, για να μπορώ να είμαι ήσυχη ότι η συνύπαρξή μας δεν ενέχει κανένα κίνδυνο, τόσο για τη δική του υγεία, όσο και για τη δική μου; Ο λόγος που ρωτάω είναι γιατί έχω ακούσει πολλές διαφορετικές απόψεις για τα θέματά αυτά, τόσο από κτηνιάτρους όσο και από γιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων (από το ότι δεν υπάρχει πρακτικά κανένας κίνδυνος μέχρι ότι μπορεί να κολλήσει κανείς χολέρα!) Ειδικά για το τοξόπλασμα έχω ακούσει από γιατρούς τόσο την άποψη ότι μπορεί να μεταδοθεί μόνο μέσα σε 20 μέρες από τη μόλυνση της γάτας όσο και ότι αυτό δεν ισχύει και ότι ο κίνδυνος είναι μόνιμος.

Σας ευχαριστώ πολύ για το χρόνο σας εκ των προτέρων!

Απάντηση: Συγνώμη που καθυστέρησα να σας απαντήσω αλλά απουσίαζα στο εξωτερικό. Η τοξοπλάσμωση είναι παρασιτικό νόσημα που εμφανίζεται σε ολόκληρο τον κόσμο, με μεγαλύτερη συχνότητα στις τροπικές περιοχές. Ο αιτιολογικός παράγοντας της τοξοπλάσμωσης είναι το πρωτόζωο Toxoplasma gondii. Ο τελικός ξενιστής, δηλαδή ο οργανισμός όπου γίνεται ο εγγενής πολλαπλασιασμός του παράσιτου, είναι η γάτα και τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας των Felidae. Οι ενδιάμεσοι ξενιστές είναι πολλά είδη ζώων, όπως τα μηρυκαστικά, τα ιπποειδή, ο χοίρος, τα σαρκοφάγα, τα τρωκτικά, τα πτηνά, ο άνθρωπος κ.ά. Το πρωτόζωο Toxoplasma gondii εντοπίζεται στο επιθήλιο του εντέρου και σε πολλούς άλλους ιστούς και εμφανίζεται ως άωρη και ώριμη ωοκύστη, καθώς και κύστη τοξοπλάσματος. Η γάτα μολύνεται συχνότερα με την κατάποση κύστεων που βρίσκονται στο κρέας μολυσμένων τρωκτικών, και ώριμων ωοκύστεων που βρίσκονται στα πόδια ή το έντερο μεταφορέων του παρασίτου (μύγες, κατσαρίδες κ.ά.), και αποβάλλει στο περιβάλλον άωρες ωοκύστεις, οι οποίες σε κατάλληλη θερμοκρασία περιβάλλοντος (περίπου 25°C) μετατρέπονται σε ώριμες (μολύνουσες) κύστεις μέσα σε 1-5 ημέρες. Οι τελευταίες είναι πολύ ανθεκτικές και παραμένουν ζωντανές σε υγρό περιβάλλον μέχρι περίπου 2 χρόνια, ενώ καταστρέφονται σε συνθήκες ξηρασίας. Στη χώρα μας έχουν βρεθεί άωρες κύστεις T.gondii σε κόπρανα γάτας σε ποσοστό 0,9%.

Παρά τον σημαντικό ρόλο που παίζει η γάτα στην επιζωοτιολογία της τοξοπλάσμωσης στα ζώα και στον άνθρωπο, ο άνθρωπος μολύνεται συχνότερα:

1) με την κατάποση ωοκύστεων που βρίσκονται: -στο έδαφος, τα λαχανικά, τα φρούτα κ.ά. -στο νερό, όταν αυτό προέρχεται από πηγάδια ή υδατοσυλλογές -στο θαλασσινό νερό, και κατά συνέπεια στα θαλασσινά -στο ωμό ή ατελώς ψημένο κρέας (<67°C στο εσωτερικό μέρος) κυρίως των μικρών μηρυκαστικών και του χοίρου, ενώ μικρό κίνδυνο αποτελεί αντίθετα το βόειο -σε μη καλά παστεριωμένο γάλα που προέρχεται από προβατίνες ή αίγες

2) ενδομητρικά

3) διαγαλακτικά μέσω του θηλασμού

Αντίθετα οι περισσότερες μελέτες φαίνεται να δείχνουν ότι η γάτα συμμετέχει πολύ λίγο στη μόλυνση του ανθρώπου, για τους παρακάτω κυρίως λόγους:

1) οι περισσότερες γάτες αποβάλλουν τις ωοκύστεις μία μόνο φορά στη ζωή τους, για διάστημα 1-3 εβδομάδων μετά την πρώτη μόλυνση

2)η πιθανότητα επανάληψης της αποβολής ωοκύστεων είναι εξαιρετικά μικρή

3)σε γάτες που απέβαλαν εκατομμύρια ωοκύστεις με τα κόπρανα, αυτές δεν βρέθηκαν στο τρίχωμά τους μια εβδομάδα μετά το τέλος της αποβολής, προφανώς λόγω του επιμελούς αυτοκαθαρισμού της γάτας, και τέλος

4) σε σχετικές επιδημιολογικές μελέτες δεν έχει διαπιστωθεί αυξημένη πιθανότητα μόλυνσης στο κτηνιατρικό προσωπικό, στους ιδιοκτήτες γατών που ήταν ταυτόχρονα μολυσμένοι με τον ιό HIV και στις έγκυες γυναίκες που είχαν γάτα στο σπίτι, σε σχέση με το γενικό πληθυσμό. Με βάση τα παραπάνω, η απομάκρυνση μιας γάτας από το σπίτι τέτοιων ανθρώπων δε δικαιολογείται, ενώ θα πρέπει να συνεκτιμηθεί ο κλονισμός του ζωοφιλικού αισθήματος.

Επειδή η πιθανότητα μόλυνσης του ανθρώπου από μία γάτα είναι πολύ μικρή, ο ορολογικός έλεγχος δεν είναι ιδιαίτερα χρήσιμος όταν θα υιοθετηθεί μια γάτα ή όχι. Αυτό συμβαίνει επειδή η ορολογική εξέταση δε συσχετίζεται ικανοποιητικά με την αποβολή των ωοκύστεων, αφού είναι γνωστό ότι συνηθέστερα οι οροθετικές γάτες έχουν ολοκληρώσει την περίοδο αποβολής των ωοκύστεων και επομένως δε συνιστούν πηγή μόλυνσης του ανθρώπου, ενώ γάτες με ενεργό αποβολή ωοκύστεων συνήθως είναι οροαρνητικές. Επισημαίνεται ότι οι οροαρνητικές γάτες είναι αυτές που αναμένεται να αποβάλουν ωοκύστεις στην πρώτη τους μόλυνση, με αποτέλεσμα να συνιστούν πιθανότερη πηγή μόλυνσης του ανθρώπου σε σύγκριση με τις οροθετικές.

Η πιθανότητα μόλυνσης του ανθρώπου από το Toxoplasma gondii ελαχιστοποιείται όταν εφαρμόζονται με σχολαστικότητα τα παρακάτω μέτρα: 1) πλύσιμο των χεριών με σαπούνι ύστερα από την επαφή με γάτα, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ανοσοκατεσταλμένα άτομα και κυοφορούσες γυναίκες 2) καθημερινή απομάκρυνση των κοπράνων της γάτας από την αμμοδόχο (οι ωοκύστεις δεν καθίστανται μολύνουσες πριν να περάσουν 24 τουλάχιστον ώρες) με τοποθέτησή τους σε πλαστικές σακούλες και την απόρριψή τους σε χώρους υγειονομικής ταφής 3) τα ανοσοκατεσταλμένα άτομα και οι κυοφορούσες γυναίκες πρέπει να αποφεύγουν τον καθαρισμό της αμμοδόχου και την απομάκρυνση των κοπράνων της γάτας. Διαφορετικά θα πρέπει να φορούν γάντια και να ακολουθεί πλύσιμο των χεριών 4) η αμμοδόχος πρέπει να επενδύεται εσωτερικά με πλαστικό και να απολυμαίνεται συχνά με βραστό νερό ή με διάλυμα αμμωνίας 10% για 10 λεπτά 5) οι παιδικές αμμοδόχοι πρέπει να καλύπτονται για να μη μπορούν να αφοδεύουν μέσα σε αυτές οι γάτες 6) οι γάτες πρέπει να τρώνε μόνο μαγειρεμένη τροφή ή μια εμπορική γατοτροφή 7) καταπολέμηση των τρωκτικών και των κατσαρίδων μέσα στο σπίτι 8) όταν διαπιστώνεται η αποβολή ωοκύστεων από τη γάτα συστήνεται η καθημερινή αποκομιδή των κοπράνων και η χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής στη γάτα 9) βράσιμο ή φιλτράρισμα του νερού που δεν προέρχεται από το δίκτυο ύδρευσης 10) χρήση γαντιών κατά το χειρισμό ωμού κρέατος και σχολαστικό καθάρισμα των επιφανειών παρασκευής και των μαγειρικών σκευών 11) το κρέας και τα οστρακοειδή να βράζονται ή να ψήνονται στους 80°C για 10 λεπτά ή να καταψύχονται στους -12°C για 24 ώρες και το γάλα να βράζεται πριν καταναλωθεί 12) τα λαχανικά και τα φρούτα να πλένονται και να αποφλοιώνονται και 13) να χρησιμοποιούνται γάντια για τη φροντίδα των κήπων.

Εμβόλιο δεν υπάρχει. Τα στοιχεί αυτά αναφέρθηκαν σε κτηνιατρικό συνέδριο. Ελπίζω να έλυσα τις απορίες σας.